Kazimierz wielki
Ocena polityki
Kazimierz wielki był wybitnym politykiem oraz władcą. Potrafił podejmować słuszne decyzje i wykorzystywać nadarzające się okazję.
Za panowania Kazimierza dyplomacja sprawnie manewrowała miedzy Stolicą Apostolską, Czechami, Państwem Zakonu Krzyżackiego oraz Węgrami. Liczne układy zawierane przez władcę były bardzo przemyślane i pozwalały na ewentualne zmiany. Kazimierz wielki był realistą i zawsze pozostawiał sobie pole do działania. Tak było w 1343 roku podczas zawarcia pokoju w Kaliszu. Król polski na dokumentach traktatu kazał umieścić tytuł „pana i dziedzica Pomorza”, co miało umożliwić staranie się o odzyskanie utraconych ziem. Ponadto władca przekonał papieża, aby ten nie zatwierdził postanowień kaliskich. Podobna sytuacja miała miejsce w 1364 roku, kiedy to Kazimierz wielki wystosował pismo do papieskiego Awinionu, aby wszelkie postanowienia niekorzystne dla Kościoła i Polski podjęte pod wpływem okoliczności zostały anulowane i nieuznawane przez zwierzchnika Kościoła. Za najtrwalsze osiągnięcie zagranicznej polityki ówczesnego władcy Polski uważa się sojusz z dworem węgierskim zawarty w 1339 roku. Jego głównym założeniem była sukcesja władcy węgierskiego na wypadek bezpotomnej śmierci Kazimierza. W takim wypadku na tronie polskim zasiadałby Ludwik Węgierski-syn Karola Roberta.
Polityka wewnętrzna
Kazimierz wielki zreformował system zarządzania, co doprowadziło do wzrostu pozycji króla.
Kazimierz powołał do życia organ doradczy- radę królewską. W skład rady wchodzili między innymi marszałek, który zajmował się bezpieczeństwem kraju, kanclerz odpowiedzialny za sprawy zagraniczne oraz podskarbi zarządzający majątkiem dworskim. Urzędnicy lokalni byli mianowani przez władcę. Głównym zadaniem starostów było sprawowanie funkcji sądowniczych, ekonomicznych i administracyjnych. Natomiast wojewodowie i kasztelani pełnili zadania ziemiańskie.
Kazimierz wielki doskonale wiedział, że państwo nie może prawidłowo funkcjonować bez prawa. W dawnych dzielnicach obowiązywały odrębne normy prawne. Władca postanowił je usystematyzować i ujednolicić dla całego kraju. Ponadto król powołał Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego, który przyjmował apelacje z ław działających w miastach i wsiach.
Władca dbał o rozwój gospodarczy państwa i zasiedlał nowo podbite ziemię. Za panowania Kazimierza mniejszości narodowe miały dużą swobodę i wiele przywilejów. Król w latach 1333-1370 nadał prawa miejskie ponad 100 miejscowością.